Categories opinie & debat

Terug naar het mercantilisme

Gisteren mocht ik spreken bij gelegenheid van de opening van de Pauluskerk. Bekend van het tegendraadse werk van dominee Visser in de jaren tachtig en negentig. De kerk sneuvelde in één van de grote bouwprojecten in de stad, maar kreeg er een splinternieuwe kerk in de vorm van een diamant voor terug. Mij was gevraagd of het bedrijfsleven in het budgettaire gat wil springen nu de overheid zich steeds meer terugtrekt in de zorg voor daklozen en drugsverslaafden. Het is een rare en kwalijke bestuurlijke reflex om bij gewone maatschappelijke problemen de oplossing bij het bedrijfsleven te zoeken.

Rotterdam kent een rijke traditie van wat met een mooi woord mercantilisme heet. De één helpt de ander wanneer nodig. Bovendien zijn we gezegend met een grote groep ondernemers die leeft volgens het principe you learn, earn and return. Met andere woorden: ze zorgt dat je een vak leert of iets kan, je maakt je fortuin en je investeert het weer in de maatschappij. Zo is de Kuip ontstaan, zo is de Erasmus Universiteit gesticht, zo kwam Blijdorp er en ook Museum Boijmans-van Beuningen. We hebben het hier over sport, studie, vertier en cultuur. En zo kwamen ook alle kerken er. Alles zonder de hand en al helemaal niet langs de kassa van de overheid. Rotterdamse ondernemers die een deel van hun vermogen hebben geschonken aan dat wat zij nuttig en nodig vonden. En soms gewoon leuk! Sport, studie, vertier en cultuur, allemaal zaken waar we nu een minister of staatssecretaris voor hebben of hier in de stad een wethouder. Waarom? Omdat het van de staat is geworden, dus van niemand. En het is geen geheim dat ondernemers niet graag hun geld geven aan dat of daar waar de staat de baas is.

Ondertussen is Rotterdam van een lokale economie de afgelopen eeuw een knooppunt in de wereldeconomie geworden. De grote groei van onze economie is niet louter van lokale ondernemers, maar van Rotterdamse of Europese vestigingen van internationale bedrijven. Met internationaal management, mensen die hier tijdelijk werken en niet lokaal verankerd zijn. Niet lid van de kerk of community en derhalve met andere compassies. Anders gezegd, de bedrijven zijn er wel, maar bedrijven beslissen niks, dat doen mensen. Dus als deze mensen geen hart voor de stad hebben, dan zullen ze minder snel geneigd zijn om hun geld in die samenleving te investeren. Bovendien, is het niet hun vermogen, maar van de onderneming die zij representeren.

En, niet onbelangrijk, het bedrijfsleven wordt onderworpen aan een Europese aanbestedingsterreur die zegt dat bijvoorbeeld een Rotterdamse bouwer hier niet mag bouwen, maar wel wordt aangeslagen om lokale donaties te doen voor bijvoorbeeld het goede werk dat hier gebeurt. Dat kan natuurlijk niet, het is van tweeën één. Je bent lid van de community, doet en betaalt mee in de community, maar dan werk je ook in en voor die community. Zo moet het zijn, het is de kern van het mercantilisme.

De column “Terug naar het mercantilisme” verscheen in Trouw op vrijdag 7 juni 2013.

Share