Categories opinie & debat

Zelfstandige zonder pensioen

In twintig jaar tijd groeide het aantal zelfstandigen zonder personeel naar een klein miljoen mensen. In allerlei gremia en media werd kond gedaan van de voordelen van het vrije bestaan. Geen gezagsverhoudingen meer, keuze voor eigen werkplek en werktijden. Het was de ultieme uiting van het nieuwe werken in de netwerkeconomie. Met name in de bouw, financiële dienstverlening en in de media en journalistiek was het bon ton om te zeggen dat je geen loonslaaf meer was, maar ondernemer. Eindelijk mocht je zelf bepalen waar je je geld aan besteedde en was je af van het administratieve juk die collectieve arbeidsovereenkomsten je oplegde. De werkelijkheid was natuurlijk anders en wordt nu ook ontmaskerd door het onzalige plan dat de overheid zich opwerpt om te komen tot een collectieve pensioenregeling voor zelfstandigen zonder personeel. Wat is er aan de hand? Staatssecretaris Klijnsma van Sociale Zaken is gealarmeerd door de vaststelling dat een kwart van de zzp’ers een pensioen heeft van minder dan de helft van hun huidige bruto jaarsalaris. Mij lijkt dat dit een zorg en verantwoordelijkheid van de mensen zelf is en niet van de overheid. Een andere zorg die de staatssecretaris heeft, is dat wanneer een zzp’er op zwart zaad komt te zitten, zij niet eerst hun eigen vermogen hoeven aan te spreken. De staat moet er dan voor zorgen dat de zzp’er zijn reserves voor later mag behouden en de staat zich ontfermt over het inkomen van de zzp’er. Het moet niet gekker worden. Al dertig jaar ben ik ondernemer en heb ik te waken over zowel de korte als lange termijn van de bedrijven die ik bouw. Dat lukt soms wel en soms niet, de ene keer beter dan de andere keer. Als het goed ging ontwikkelde mijn vermogen en creëerde ik reserves voor later of om te investeren. En als het minder ging, sprak ik dat vermogen weer aan. Dat is was het ondernemerschap vermag. Je hebt een plan of idee en calculeert de risico’s die daarbij horen. Afhankelijk van de conjunctuur, tijdgeest of persoonlijke omstandigheden doe je bepaalde dingen wel of niet. En in al die afwegingen denk je na over je omgeving, je personeel, je klanten en jezelf. Voor nu en later. En daar verschilt de ondernemer zich van de zzp’er. De zzp’er is een freelancer die kiest voor zichzelf en verder niemand anders. Dat mag natuurlijk altijd en er is ook geen principieel bezwaar tegen deze keuze. Maar bij de lusten horen ook de lasten. Het is merkwaardig dat talloze zzp’ers het zogenaamde ondernemerslicht hebben gezien en nu meehuilen met de conjunctuurwolven. Maar het is ook raar dat de staat zich opwerpt als belangenbehartiger van de grote groep zzp’ers. Juist omdat de zzp’er vrijheid wil en geen gedeelde verantwoordelijkheid moet dat gerespecteerd worden. Juist nu. De enige manier om mensen bewust te laten worden van hun mogelijke karige pensioen zijn deze tijden van cholera. Er is een algehele bewustwording gaande over wat een redelijk en verantwoord inkomen is voor nu en later. Er wordt beter nagedacht over het feit dat de financiële bomen niet meer tot in de hemel groeien en dat iemand die iets voor later wil hebben, beter nu kan sparen. Daar hoort ook de pensioenvoorziening bij, ook die van zzp’ers. Wil men nu een royaal inkomen en geen sociale afdrachten in collectieve regelingen? Prima. Maar dan ook niet klagen als later blijkt dat er geen of slechts een klein pensioen is. De staat is het schild voor de zwakkeren en dat zeggen de zzp’ers juist niet te zijn.

De column “Zelfstandige zonder pensioen” verscheen in Trouw op vrijdag 22 maart 2013.

Share